Blog
24
Ιαν

Συναισθηματικές Διεργασίες και Ψυχολογική Υποστήριξη των Ασθενών σε Κέντρο Αποκατάστασης και Αποθεραπείας

Γράφτηκε από  την Έλενα Παναγιωτοπούλου

Έλενα Παναγιωτοπούλου, Μ.Α.
Κλινικός Ψυχολόγος

Μια αρχαία ρήση η οποία συνοδεύει την ανθρώπινη ύπαρξη και εξελίσσεται παράλληλα με την ανθρωπότητα είναι η «Nούς υγιής εν σώματι υγιεί», από την αρχαία Ελλάδα και Ρώμη με τα Ασκληπιεία, μέχρι τους πολιτισμούς του 21ου αιώνα με τα πλέον προηγμένα νοσοκομειακά συγκροτήματα. Το κοινό τους στοιχείο; Ο στόχος της θεραπείας ή έστω της ανακούφισης του σωματικού και ψυχικού πόνου. Μια μορφή έκφρασης των παραπάνω αποτελούν και τα Κέντρα Αποκατάστασης και Αποθεραπείας όπου οι επιστήμες της ιατρικής, της φυσιοθεραπεία, της εργοθεραπείας, της λογοθεραπείας και της υδροθεραπείας συνδυάζονται γι’αυτό το σκοπό.

Αναπόσπαστο κομμάτι αποτελεί η ψυχολογική υποστήριξη του ασθενούς ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ξαφνική, απρόβλεπτη και απειλητική για τη ζωή του αλλαγή, την «απώλεια» της υγείας του και τις συνέπειες αυτής. Ο τρόπος αντίληψης της κατάστασης, τα αίτια και οι συνέπειες της επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο το άτομο θα ανταποκριθεί και θα προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Πολλές φορές μία τέτοια κατάσταση μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια πρόκληση ζωής, ως εχθρός ο οποίος πρέπει να καταπολεμηθεί, ως τιμωρία, ως σημάδι αδυναμίας, ως ανακούφιση, ως ένα μέσο προσέλκυσης προσοχής και φροντίδας, ως μια ανώτερη πνευματική και πνευματιστική εμπειρία ή ως μια αδιόρθωτη απώλεια. Παρ’ όλο που οι συναισθηματικές αντιδράσεις σε αυτές τις καταστάσεις ποικίλουν, οι πιο συχνές είναι οι εξής:

Θλίψη:
Η θλίψη είναι η φυσιολογική αντίδραση του ατόμου το οποίο βιώνει μία απώλεια. Τα άτομα με χρόνια ασθένεια ή αναπηρία βιώνουν την απώλεια ενός μέρος του σώματος τους, της λειτουργικότητάς τους στην καθημερινότητα, του ρόλου τους, της κοινωνικής τους θέσης ή άλλου είδους απώλειες με αποτέλεσμα να πενθούν για αυτές. Παρ’ολο που το πένθος μπορεί να πάρει πολλές μορφές, oι τυπικές πρώτες αντιδράσεις είναι το σοκ, η δυσπιστία και το συναισθηματικό «μούδιασμα» όπου ο ασθενής αρνείται, απορρίπτει ή διαπραγματεύεται τη διάγνωση του. Γι’αυτούς τους λόγους μέσω της ψυχολογικής υποστήριξης, δίνεται στο άτομο η ευκαιρία να εκφράσει και να επεξεργαστεί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του, με στόχο την αποδοχή της κατάστασης του, την εκ νέου διαμόρφωση της ζωής του, την προσαρμογή στην καθημερινότητα υπό τις νέες συνθήκες και την επανένταξή στο κοινωνικό σύνολο.


Φόβος και Άγχος:
Η χρόνια ασθένεια ή η αναπηρία ενδέχεται να εκληφθούν από το άτομο ως κίνδυνος λόγω του άγνωστου, απειλητικού για την υγεία και μη προβλέψιμου χαρακτήρα των καταστάσεών αυτών. Η απώλεια της λειτουργικότητας στην καθημερινότητα, της ανεξαρτησίας, της οικονομικής ασφάλειας αλλά ακόμα και οι συνεχείς αλλαγές περιβάλλοντος με νοσηλείες σε διαφορετικά περιβάλλοντα μπορεί να θέσουν το άτομο σε κατάσταση πανικού, καθιστώντας τους συναισθηματικά παγωμένους και ανήμπορους να αντιδράσουν. Η επανάκτηση του ελέγχου μέσω της πληροφόρησης και της λήψης αποφάσεων είναι μερικά βήματα τα οποία με τη βοήθεια του ειδικού μπορούν να μειώσουν σημαντικά το αίσθημα του φόβου και το άγχος των ασθενών.

Θυμός:
Μία ακόμα αντίδραση ατόμων με χρόνια ασθένεια ή αναπηρία είναι ο θυμός τόσο ως προς τους άλλους όσο και ως προς τον ίδιο τον εαυτό λόγω των απωλειών ή/ και των αδικιών τις οποίες βιώνουν. Πολλές φορές μία χρόνια ασθένειά ή αναπηρία θεωρείται προϊόν αμέλειας ή ως γεγονός το οποίο θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Εάν ο ασθενής αντιλαμβάνεται τον εαυτό τους ως θύμα, ο θυμός κατευθύνεται προς τα άτομα ή τις καταστάσεις οι οποίες σχετίζονται με την κατάσταση αυτή. Αντίθετα, εάν πιστεύουν ότι η κατάσταση στην οποία βρίσκονται οφείλεται έστω και μερικώς στον ίδιο τους τον εαυτό, τότε ο θυμός κατευθύνεται προς το ίδιο το άτομο. Επίσης είναι πολύ πιθανό ο θυμός να αποτελεί εξωτερίκευση της συνειδητοποίησης της σοβαρότητας της κατάστασης του ασθενούς και να συνοδεύεται από αισθήματα απόγνωσης. Η διευκόλυνση έκφρασης του θυμού με τον κατάλληλο τρόπο, η διαχείριση του και η επανάκτηση ελέγχου είναι σημαντικά βήματα για την επίλυση του θυμού και της διευκόλυνσης της αποκατάστασης και της επανένταξης του ατόμου.

Κατάθλιψη:
Με τη συνειδητοποίηση της σοβαρότητας και των επιπτώσεων της νέας πραγματικότητας ο ασθενής ενδέχεται να εμφανίσει συμπτώματα κατάθλιψης συνοδευόμενα από συναισθήματα ανικανότητας, απόγνωσης, απάθειας και αποθάρρυνσης. Στα συμπτώματα της κατάθλιψης συμπεριλαμβάνονται οι διαταραχές του ύπνου, δυσκολίες στη συγκέντρωση, απόσυρση από τις δραστηριότητες του ατόμου και διαταραχές στις διατροφικές συνήθειες. Χρόνια κατάθλιψη σε συνδυασμό με χρόνια ασθένεια ή αναπηρία μπορεί να οδηγήσει σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές όπως η χρήση ουσιών ή αυτοκτονικές τάσεις όπου και είναι απαραίτητη η επέμβαση ψυχολόγου και ψυχιάτρου για την αντιμετώπιση και θεραπεία της.


 

Ενοχές:
Οι ενοχές είναι ακόμα ένα συναίσθημα το οποίο μπορεί να νιώσει τόσο ο ίδιος ο ασθενής όσο και το περιβάλλον υποστήριξης του ασθενούς (π.χ. οικογένεια, φίλοι, συνάδελφοι) με τη μορφή αυτοκριτικής ή κατηγορίας. Το άτομο ή η οικογένεια ενδεχομένως να αισθανθούν ενοχές εάν πιστεύουν ότι με κάποιο τρόπο συνέβαλλαν ή προκάλεσαν αυτή την κατάσταση. Για παράδειγμα, ένας νεαρός ασθενής με κάκωση νωτιαίου μυελού λόγω τροχαίου ατυχήματος, μπορεί να αισθάνεται ένοχος λόγω του ότι οδηγούσε υπό την επήρεια αλκοόλ και η οικογένεια να αισθάνεται τύψεις διότι είχε παραχωρήσει το αυτοκίνητο στο παιδί. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί το άτομο να θεωρεί τον εαυτό του φορτίο ή βάρος λόγω της δυσκολίας του ή ότι έχει χάσει το ρόλο του μέσα στην οικογένεια. Επίσης, τα μέλη της οικογένειας ενδέχεται να νιώσουν τύψεις λόγω του θυμού ή της δυσαρέσκειας απέναντι στο άτομο με χρόνια ασθένεια ή αναπηρία το οποίο ενδέχεται να διογκώσει το συναίσθημα ενοχών του ασθενούς.

Οι ενοχές, είτε εκφραστούν είτε όχι, μπορεί να εμφανιστούν με διαφορετικές μορφές και σε διάφορες καταστάσεις. Ενδέχεται να αποτελέσουν εμπόδιο στις προσπάθειες αποκατάστασης, προσαρμογής και επανένταξης του ατόμου με κόστος στην ποιότητα ζωής τόσο του ασθενούς όσο και του περιβάλλοντος του.

Για να ανταπεξέλθει λοιπόν τόσο ο ίδιος ο ασθενής όσο και το σύστημα υποστήριξής του σε αυτές τις καταστάσεις χρειάζεται μια ρεαλιστική αλλά θετική προσέγγιση. Ο επαγγελματίας ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει στη δόμηση της συναισθηματικής ανθεκτικότητας, απαραίτητη για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της χρόνιας ασθένειας ή αναπηρίας, όχι μόνο για την ενίσχυση του προγράμματος αποκατάστασης αλλά και για την εκπλήρωση των στόχων ζωής του κάθε ανθρώπου ανεξαρτήτως σωματικών και κινητικών περιορισμών.

Μερικές προτάσεις-συμβουλές:

· Έχει αποδειχθεί ότι η ανθρώπινη επαφή, η επικοινωνία και οι κοινωνικές σχέσεις είναι ιδιαίτερα βοηθητικές τόσο ως προς τον ίδιο τον ασθενή όσο και στο σύστημα υποστήριξής του. Η δημιουργία και η διατήρηση ποιοτικών σχέσεων με την οικογένεια, τους φίλους, τους συναδέλφους και άλλους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής. Καλέστε τους στο σπίτι σας ή κανονίστε να βγείτε μαζί τους έξω. Εάν οι αποστάσεις είναι μεγάλες μιλήστε τηλεφωνικώς, μέσω skype, είτε μέσω άλλων τρόπων κοινωνικής δικτύωσης.
· Διατηρείστε ένα σταθερό, καθημερινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων τόσο εντός όσο και εκτός σπιτιού. Για παράδειγμα ασχοληθείτε με το μπαλκόνι ή τον κήπο σας, με τις απλές καθημερινές δουλειές του σπιτιού ή βρείτε ασχολίες/ χόμπι οι οποίες θα σας ευχαριστούν, θα σας χαλαρώνουν και θα σας ηρεμούν.
· Φροντίστε τον εαυτό σας. Εμποδίστε τους προβληματισμούς σας όσον αφορά τη χρόνια ασθένεια ή την αναπηρία σας να επηρεάσουν τις διατροφικές σας συνήθειες, την ξεκούραση αλλά και τη διασκέδασή σας.
· Η θετική σκέψη έχει δύναμη! Ξεκινήστε τη μέρα σας λέγοντας κάτι όμορφο και ενθαρρυντικό στον εαυτό σας και χαμογελάστε. Ο εγκέφαλός σας το «ακούει»! Εφαρμόστε το για μία εβδομάδα και παρατηρείστε τις αλλαγές.

Η διαβίωση με μια χρόνια ασθένεια ή αναπηρία είναι μια διαρκής προσπάθεια εύρεσης και διατήρησης της ποιότητας ζωής. Αναζητώντας την ισορροπία μεταξύ εργασίας και διασκέδασης, ξεκούρασης και δραστηριότητας, κοινωνικότητας και απομόνωσης, θλίψης και χαράς, η πρόκληση στη χρόνια ασθένεια ή αναπηρία είναι η αποδοχή των ορίων και η εκτίμηση των χαρισμάτων και της μοναδικότητας του κάθε ανθρώπου.

Βιβλιογραφία:
· Beck A.T. (1972) Depression: Causes and Treatment. Philadelphia: University Press.
· Falvo, R. D. (2005) Medical and psychosocial aspects of chronic illness and disability.

Αναζήτηση στο Blog

Πρόσφατα Νέα

Συνδρομή My Life

Συμπληρώστε τη φόρμα συνδρομής για να λαμβάνετε ΔΩΡΕΑΝ το περιοδικό My Life. Μετάβαση στη φόρμα 

ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ Νewsletter


Με την περιήγησή σας στο filoktitis.com.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.